Ιστό ΣΑΕ
ΣΑΕ Έρευνες για τον Ελληνισμό Αυστραλία Ορθόδοξη Eκκλησία

Ορθόδοξη Eκκλησία

5. H Ορθόδοξη Eκκλησία

5.1 Συνοπτική ιστορική αναδρομή

Η διαχείριση των Εκκλησιαστικών πραγμάτων της ομογένειας της Αυστραλίας, ξεκίνησε σαν αποκλειστική υπόθεση των κοινοτήτων του Ελληνισμού. Κατά το τέλος της δεκαετίας του 1890 αποφασίστηκε η ίδρυση Ελληνικών Ορθόδοξων Κοινοτήτων (ΕΟΚ) στη Μelbourne και στο Sydney, με αρμοδιότητες όχι μόνο την οργάνωση των Ελλήνων σε παροικιακές οργανώσεις, αλλά και τη διαχείριση των Εκκλησιών. Στην ίδρυση των ΕΟΚ συμμετείχαν και μερικοί Σύριοι Ορθόδοξοι μετανάστες, οι οποίοι και επηρέασαν σημαντικά την απόφαση να προσληφθούν δίγλωσσοι (Ελληνόφωνοι και Αραβόφωνοι) ιερείς από το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων αντί του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στο οποίο υπάγονταν όλες οι Ελληνικές Εκκλησίες του Νέου Κόσμου πριν το 1908.

Στις αρχές του 1924 καταργήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το δικαίωμα των Ελληνικών Κοινοτήτων να διαχειρίζονται οι ίδιες τα Εκκλησιαστικά τους πράγματα. Το Πατριαρχείο αποφάσισε την ίδρυση της Ιεράς Μητρόπολης Αυστραλίας και Ν. Ζηλανδίας, με έδρα το Sydney. Τον Ιούλιο του 1924 έφτασε στην Αυστραλία ο πρώτος Μητροπολίτης, Χριστόφορος Κνίτης. Η απόφαση αυτή του Οικουμενικού Πατριαρχείου κάθε άλλο παρά έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τους Ελληνες της Αυστραλίας, οι οποίοι διχάστηκαν γύρω από το θέμα του κατά πόσον θα έπρεπε η διαχείριση των Εκκλησιών να γίνεται από τη Μητρόπολη ή από τις ΕΟΚ. Ο “διχασμός” πήρε σημαντικές διαστάσεις, με αποτέλεσμα τους χωριστούς εκκλησιασμούς στη Melbourne και στο Sydney του 1924-1925, την ακύρωση μυστηρίων που τελέστηκαν από “καθηρημένους” ιερείς, δίκες σε Αυστραλιανά δικαστήρια για τον καθορισμό της ιδιοκτησιακής κατάστασης εκκλησιών, με αποκορύφωμα την αποχώρηση του Μητροπολίτη το 1928, γεγονός που άφησε την Αυστραλιανή Ορθόδοξη Εκκλησία ακέφαλη μέχρι το 1932.

Από το 1928 μέχρι το 1932, χρέη προκαθήμενου της Ελληνικής Εκκλησίας ασκούσε ο Αρχιμανδρίτης Θεοφύλακτος Παπαθανασόπουλος, που κατείχε τον τίτλο του Πατριαρχικού Επιτρόπου, αλλά ουσιαστικά είχε ελάχιστες διοικητικές εξουσίες. Το 1932 έφτασε στην Αυστραλία ο νέος Μητροπολίτης Τιμόθεος, ο ρόλος του οποίου υπήρξε καθοριστικός στην πραγματοποίηση του “ιστορικού συμβιβασμού” μεταξύ των δύο παρατάξεων που δίχαζαν το Ελληνικό στοιχείο. Ο “συμβιβασμός” αυτός συνίστατο στην αναγνώριση από τις ΕΟΚ της πνευματικής καθοδήγησης του Μητροπολίτη και συνάμα στην αναγνώριση από πλευράς του Μητροπολίτη της οργάνωσης και διαχείρισης όλων των Ελληνικών Εκκλησιών στα πλαίσια του θεσμού των ΕΟΚ. Η υλοποίηση βέβαια της απόφασης αυτής δεν έγινε αυτόματα. Στο Sydney, για παράδειγμα, η ενοποίηση των Εκκλησιών έγινε μετά το 1940 και νομικά κατοχυρώθηκε το 1945.

Με την άφιξη του κ. Ιεζεκιήλ, ως Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας, επιχειρήθηκε η αναδιοργάνωση της Ομογένειας σύμφωνα με το πρότυπο των ΗΠΑ και συγκεκριμένα ο θεσμός των Εκκλησιαστικών Κοινοτήτων αντικατέστησε εκείνον των Κοινοτικών Εκκλησιών. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μια νέα διένεξη μεταξύ των παλαιών κοινοτήτων (ΕΟΚ) και της Αρχιεπισκοπής, κατάσταση η οποία οδήγησε μέχρι και στη σύσταση αντικανονικής Αυτοκέφαλης Αρχιεπισκοπής εκ μέρους των παλαιών κοινοτήτων. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια επικρατεί κλίμα “ειρηνικής συνύπαρξης” παλαιών κοινοτήτων και Αρχιεπισκοπής, με διατήρηση όμως εν μέρει του εκκλησιαστικού χάσματος.

5.2 Η Αυστραλιανή Ορθόδοξη Εκκλησία σήμερα

Η Μητρόπολη Αυστραλίας και Ν. Ζηλανδίας μετεξελίχθηκε σε Αρχιεπισκοπή το 1959, εδρεύει ακόμη στο Sydney και υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Υποδιαιρείται σήμερα σε πέντε Αρχιεπισκοπικές περιφέρειες (New South Wales and Canberra, Victoria and Tasmania, South and North Australia, Queensland and New Guinea, Western Australia), με έδρες αντίστοιχα τις πόλεις Sydney, Melbourne, Adelaide, Brisbane, Perth.
Στις τρεις πρώτες απ’ αυτές έχουν τοποθετηθεί Βοηθοί Επίσκοποι.

Παρόλη την έντονη διαμάχη, στις πρώτες δεκαετίες του αιώνα, μεταξύ των Ελληνικών Κοινοτήτων και της Εκκλησίας, η Εκκλησία σήμερα αποτελεί την αδιαμφισβήτητη πνευματική ηγέτιδα του Ελληνισμού της Αυστραλίας, επιτελώντας σημαντικό θρησκευτικό, εκπαιδευτικό, και φιλανθρωπικό έργο.

Εκτός από τα απογευματινά-Σαββατιανά Ελληνικά σχολεία, που λειτουργούν με ευθύνη της, υπάρχουν 5 Ιερές Μονές (και μία που υπάγεται κατευθείαν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο), 5 Ελληνικά Κέντρα Πρόνοιας (από ένα σε κάθε Αρχιεπισκοπική Περιφέρεια), ένας Οργανισμός Γηροκομείων-Νοσοκομείων (“Βασιλιάς”) με 10 Γηροκομεία και 1 Νοσηλευτικό ίδρυμα, 4 Θρησκευτικές Υπηρεσίες Φοιτητών (από μία στις τέσσερις πρώτες Αρχιεπισκοπικές Περιφέρειες), 3 Θρησκευτικές Υπηρεσίες Φυλακών (από μία στις τρείς πρώτες Αρχιεπισκοπικές Περιφέρειες), εκκλησιαστικό βιβλιοπωλείο, με παραρτήματα σε όλες τις Αρχιεπισκοπικές Περιφέρειες και τρείς ραδιοφωνικές εκπομπές (από μία στις τρείς πρώτες Αρχιεπισκοπικές Περιφέρειες).

Τέλος, υπάρχουν συνολικά 93 λειτουργούντες ιερείς, 4 διάκονοι και 8 σχολάζοντες ή συνταξιούχοι ιερείς, που λειτουργούν σε συνολικά 120 Ιερούς Ναούς

5.3 Το Θρησκευτικό Συναίσθημα των Ελλήνων

Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία, το 90.5% των Ελλήνων της Αυστραλίας δηλώνει ότι είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Ποσοστό 1.7% δήλωσαν άθρησκοι, ενώ ποσοστό 4.2% δεν απάντησε.
Τα ποσοστά αυτών που δεν απάντησαν και αυτών που δήλωσαν άθρησκοι είναι πολύ χαμηλότερα από τα αντίστοιχα γενικά ποσοστά που ισχύουν για το συνολικό πληθυσμό της Αυστραλίας (11.9% και 12.7% αντίστοιχα).