Ιστό ΣΑΕ
ΣΑΕ Έρευνες για τον Ελληνισμό Η.Π.Α. Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης

Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης

6. Τα ομογενειακά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης

6.1 Συνοπτική ιστορική αναδρομή

Από την πρώτη κιόλας στιγμή, από την εποχή των λίγων χιλιάδων Ελλήνων μεταναστών στις ΗΠΑ, ο Ελληνόφωνος τύπος διαδραμάτισε πρωτεύοντα ρόλο στην ενημέρωση των μεταναστών και στη σύνδεσή τους με τα εθνικά κια άλλα ζητήματα της Μητρόπολης. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Μ. Ματαφούρης στο βιβλίο του “Ελληνες της Αμερικής 1928-1948”, Νέα Υόρκη 1948:

“… Ο Ελληνικός τύπος ήτο το καθημερινό σχολείο για τη διατήρησι και την καλλιέργεια της γλώσσας μεταξύ των μεταναστών, οι οποίοι έφθαναν στην Αμερική, οι περισσότεροι τουλάχιστον, με με τα λίγα γράμματα του δημοτικού σχολέιου και εκινδύνευαν να τα ξεχάσουν κι’ αυτά με την αναγκαστική συχνή επαφή τους, όχι μόνο με το καθαρώς αμερικανικό στοιχείο, αλλά και με τους μετανάστες όλων των άλλων φυλών που δεν μιλούσαν και αυτοί στην αρχή παρά τη γλώσσα τους.

Μέσα στην Βαβέλ αυτή, που γκρεμίστηκε όταν όλοι οι μετανάστες εδώ και χρόνια τώρα έμαθαν τη γλώσσα του τόπου και έγιναν Αμερικανοί, η ελληνική εφημερίδα ήταν ο καθημερινός δάσκαλος. Από την άποψι αυτή πολλοί ωφελήθηκαν. Γενικά, ωφελήθηκε ο Ελληνισμός που βέβαια κι’ από τον τύπο βοηθήθηκε για να διατηρήσει τη λώσσα του, να την μιλάει στο σπίτι του και να την κληρονομήσει στα παιδιά του. Ισως να μην το καταλάβαινε αυτό ο Ελληνισμός εκείνα τα χρόνια, ίσως και ο ίδιος ο τύπος να μην είχε αντιληφθεί την αναγκαστική αυτή αποστολή του και το έργο που έκανε, αλλ’ αυτό δεν έχει σημασία. Αξία έχει το αποτέλεσμα που επήλθε.

Οταν άρχιζαν οι Ελληνες μετανάστες να βρίσκουν το δρόμο της δημιουργίας έπειτα από τις πρόχειρες εργασίες με τις οποίες αντιμετώπιζαν τις καθημερινές ανάγκες της ζωής τους, όταν πια άρχιζαν μια τακτική επιχείρησι και έβαζαν γερά θεμέλια για την οικονομική και την κοινωνική τους αποκατάστασι , ήθελαν κάποιος να τους προσέξει, κάποιος να αναγνωρίσει σ’ αυτούς την προσπάθεια που είχαν καταβάλλει και την επιτυχία που εξησφάλισαν, επιτυχία που την ένοιωθαν όχι μόνο προσωπικά δική τους, αλλά γενικά ως μια ελληνική πρόοδο στην Αμερική. Μακρυά από την πατρίδα τους, σε ξένο μέρος, ξένοι σχεδόν ανάμεσα στην κοινωνία που ανήκαν, θα είχαν το αίσθημα ότι ζούσαν μόνοι τους και λησμονημένοι, αν η ελληνική εφημερίδα, η μεγάλη και η μικρούλα τοπική εφημερίδα που έβγαινε με χίλια βάσανα κι’ αυτή στις μικρότερες πόλεις, δεν τους παρακολουθούσε στην εξέλιξί τους.

Είναι κι’ αυτή μια άλλη πλευρά από τη χρησιμότητα ή την αναγκαιότητα του ελληνικού τύπου στην Αμερική, που έχει κι’ αυτή την αξία της, όσο και αν φαίνεται λιγώτερο σημαντική. Γιατί έπαιξε κι’ αυτή το ρόλο της μέσα στην άμιλλα που είχε αναπτυχθεί μεταξύ των Ελλήνων μεταναστών, ποιός γρηγορώτερα και καλύτερα ν’ αποκατασταθεί και να σηκώσει περήφανα το κεφάλι γιατί έγινε παραγωγικό και χρήσιμο στοιχείο του τόπου και δεν έμεινε απλό παράσιτο. Κι’ όταν πάλι, άρχιζαν να μεγαλώνουν τις δουλειές τους, να ανακατεύονται σε εμπόρια και σε επιχειρήσεις, με την ελληνική εφημερίδα κρατούσαν ένα μεγάλο μέρος από την απαραίτητη επαφή μεταξύ τους, όχι μόνο στην ίδια πόλι και την ίδια Πολιτεία, αλλά με τους συμπατριώτες τους που ήταν εγκατεστημένοι σε μακρυνές πόλεις και σε άλλες Πολιτείες.

Η εφημερίδα έφερνε τον ένα κοντά στον άλλο, έδινε πληροφορίες για τη ζωή τους, για τις δουλειές τους, για την κίνησί τους μέσα στον αμερικανικό λαβύρινθο, για τη δράσι τους. Η κοινωνική κίνησι που την ανέγραφε με λεπτομέρειες η εφημερίδα, ένας γάμος, ένας θάνατος, ένα γλέντι, μια βάπτισι, μια γιορτή σ’ ένα σπίτι ή ένα ομαδικό γλέντι ενός συλλόγου ή οι αρχαιρεσίες ενός σωματείου και μιας Κοινότητος, όλα αυτά ήταν, όπως και είναι ακόμη, κομμάτια από τη ζωή του, που την παρακολουθούσε ο Ελληνισμός της Αμερικής με το ίδιο ενδιαφέρον με το οποίο ζητούσε να μαθαίνει για τη ζωή εκείνων που άφισε στο χωριό του, στην ιδιαίτερη πατρίδα του.
Ετσι έγιναν στενώτεροι ακόμη οι δεσμοί του, έτσι ο Ελληνισμός μπορεί σήμερα να λέγεται σύνολο: με τους δεσμούς αυτούς και με τους άλλους που καλλιέργησε μέσα στις οργανώσεις του που ίδρυσε, μέσα στην εκκλησία του που έκτισε με τα πρώτα χρήματα των κόπων του και μέσα στις Κοινότητες…”

Στις αρχές του αιώνα οι λίγες χιλιάδες Ελληνες μετανάστες είχαν συγκεντρωθεί σε ορισμένες, κυρίως μεγάλες, πόλεις (Νέα Υόρκη, Σικάγο, Βοστώνη κλπ), δημιουργώντας δικές τους κοινότητες. Οι δεσμοί με τη γενέτειρα ήσαν ακόμη πολύ ισχυροί, εφόσον δεν είχαν ακόμη ενσωματωθεί στον Αμερικάνικο τρόπο ζωής. Οι περισσότεροι δεν γνώριζαν την Αγγλική γλώσσα και το μόνο τους ενδιαφέρον ήταν τα πολιτικά-εθνικά ζητήματα της Ελλάδας. Με την πάροδο του χρόνου οι μικρές αυτές κοινότητες άρχισαν να αντιμετωπίζουν τα δικά τους προβλήματα, όπως οι εκπαίδευση των παιδιών, η εκκλησία, οι πρώτες επαγγελματικές οργανώσεις και σύλλογοι. Οι συνθήκες αυτές ήσαν κατάλληλες για την έκδοση των πρώτων ελληνόφωνων εφημερίδων και περιοδικών. Οπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Μ. Ματαφούρης:

“… συγχρόνως με τις ελληνικές παροικίες ήταν δημιουργημένη και η κατάλληλη ατμόσφαιρα για την έκδοση ελληνικών εφημερίδων, είτε από εκείνους που κατάλαβαν γρήγορα ότι θα ήταν κι’ αυτό μια επιχείρησι, είτε από άλλους που είχαν απλώς φιλοδοξίες να καταλάβουν αξιώματα στις διοικήσεις των πρώτων ελληνικών ιδρυμάτων ή και από ανιδιοτελείς ανθρώπους, που ήθελαν μ’ ένα δημοσιογραφικό όργανο να εξυπηρετήσουν το ελληνικό κοινό που είχε ανάγκη τη ζωή και την κίνησι των ελλήνων μεταναστών και να κατατοπίζεται στα γενικά τουλάχιστον ζητήματα της Αμερικής και στα διεθνή γεγονότα …”.

Η πρώτη Ελληνική εφημερίδα στην Αμερική ήταν ο “Νέος Κόσμος”, που εκδόθηκε το 1892 στη Βοστώνη. Εκδότης και διευθυντής της ήταν ο Κ. Φασουλαρίδης από τη Νίσυρο, ο οποίος είχε σπουδάσει στη Μεγάλη του Γένους Σχολή και στη συνέχεια στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασσαχουσέτης (ΜΙΤ). Ο “Νέος Κόσμος” κυκλοφόρησε για λίγους μόνο μήνες. Οι δύο μεγαλύτερες εφημερίδες που εκδόθηκαν στην Αμερική κυκλοφόρησαν στη Νέα Υόρκη. Πρόκειται για την εφημερίδα “Ατλαντίς”, που σταμάτησε την έκδοσή της το 1972 και την εφημερίδα “Εθνικός Κήρυξ” που εξακολουθεί να εκδίδεται μέχρι σήμερα. Η “Ατλαντίς” εκδόθηεκ αρχικά ως εβδομαδιαία, κατόπιν έγινε δισεβδομαδιαία, μετά κυκλοφορούσε κάθε δεύτερη μέρα και από το 1905 έγινε καθημερινή. Την ίδρυσε ο Σύριος ναυλομεσίτης και έμπορος Σόλων Βλαστός. Μέχρι το 1915 η “Ατλαντίς” ήταν μονοπώλιο στο χώρο του ελληνόφωνου τύπου. Τον Απρίλιο του 1915 κυκλοφόρησε για πρώτη φορά ο “Εθνικός Κήρυκας”. Τον ίδρυσε σ Πέτρος Τατάνης από την Αμαλιάδα, εκπρόσωπος του “Οίκου Καφέδων Καρακαντά” στη Νέα Υόρκη.

Σύμφωνα με Στατιστικά δεδομένα του Common Council for American Unity, που δημοσιεύθηκαν τον Οκτώβρη του 1943, τον ελληνόφωνο τύπο των ΗΠΑ αποτελούσαν τότε 2 ημερήσιες εφημερίδες, με συνολική κυκλοφορία 28.632 φύλλα, 5 εβδομαδιαίες ή δεκαπενθήμερες με συνολική κυκλοφορία 34.496 φύλλα, 2 άλλες εφημερίδες που εκδίδοδντο σε ακανόνιστα χρονικά διαστήματα με συνολική κυκλοφορία 5.300 φύλλα, 4 εβδομαδιαία ή δεκαπενθήμερα περιοδικά και 17 άλλες περιοδικές εκδόσεις, με άγνωστα στοιχεία κυκλοφορίας. Οι εκδόσεις αυτές κυκλοφορούσαν, κυρίως, στη Νέα Υόρκη, στην Ουάσινγτον, στο Σικάγο, στον Αγιο Φραγκίσκο, στη Βοστώνη, στο Λόουελ, στο Πίτσμπουργκ και στο Λος Αντζελες.

6.2 Εντυπα ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος

Οι εκδοτικές δραστηριότητες των έντυπων ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος στις ΗΠΑ διαφέρουν αρκετά από τις αντίστοιχες δραστηριότητες στην Αυστραλία και τον Καναδά. Είναι περισσότερες σε αριθμό, συστηματικότερες και αποτελεσματικότερες. Ο δείκτης της σχέσης μεταξύ αριθμού έντυπων και ηλεκτρονικών ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος είναι 49/83 (1:2 περίπου).

Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’80 σημειώνεται αύξηση στην ίδρυση ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος των ΗΠΑ. Συγκεκριμένα, το 33.3% των εκδιδόμενων και μεταδιδόμενων, σήμερα, έντυπων και εκπομπών, αντίστοιχα, ιδρύθηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’70, ποσοστό 33.2% ιδρύθηκαν τη δεκαετία του ’80, ποσοστό 8.4% τη δεκαετία του ’60, ποσοστό 16.6% τη δεκαετία του ’50, ποσοστό 12.5% τη δεκαετία το ’40 και ποσοστό 4.2% τη δεκαετία του ’90. Η ανακοπή της τάσης ίδρυσης νέων ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος στις ΗΠΑ, είναι ευδιάκριτη.

Σήμερα εκδίδονται στις ΗΠΑ 49 ημερήσιες και άλλες περιοδικές εκδόσεις με ομογενειακό ενδιαφέρον, που περιλαμβάνουν εφημερίδες και περιοδικά. Λεπτομερής κατάλογος με τα ονόματα των εκδόσεων αυτών, τους εκδότες και τις διευθύνσεις τους περιλαμβάνεται στο Παράρτημα ΙΙΙ.

Η διανομή των εντύπων ΜΜΕ με ομογενειακό ενδιαφέρον γίνεται κυρίως με συνδρομή και ελεύθερη κυκλοφορία (44%). Επίσης γίνεται μόνον με συνδρομή (33%) ή ακόμη και δωρεάν (23%).
Είναι χαρακτηριστικό ότι, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, αρκετές εφημερίδες διατηρούν – ταυτόχρονα – και ραδιοφωνικούς ή/και τηλεοπτικούς σταθμούς, λειτουργώντας ως πολυδύναμα ΜΜΕ.

Τα έντυπα ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος των ΗΠΑ κυκλοφορούν στην Ελληνική και Αγγλική γλώσσα (55.5%) ή στην Αγγλική (33.5%) ή στην Ελληνική γλώσσα (11%). Πρέπει να σημειωθεί το αυξημένο ποσοστό των εντύπων που κυκλοφορούν μόνο στην Αγγλική γλώσσα, από το οποίο συνάγεται και η αυξημένη αφομοίωση των ομογενών των ΗΠΑ, τουλάχιστον γλωσσικά.

Αναφέρουμε, ενδεικτικά ορισμένα στοιχεία εντύπων ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος, που λειτουργούν σήμερα στις ΗΠΑ:

“Εθνικός Κήρυξ”, η μεγαλύτερη καθημερινή εφημερίδα ομογενειακού ενδιαφέροντος των ΗΠΑ, έχει κυκλοφορία 40.000 φύλλα.

“Πρωινή”, καθημερινή εφημερίδα με κυκλοφορία 25.000 φύλλα.

“Hellenic Chronicle”, εφημερίδα της Βοστώνης με 25ετή κυκλοφορία.

“Greek Sunday News”, εφημερίδα της Βοστώνης.

“Hellenic Journal”, 15νθήμερη εφημερίδα, η μοναδική ελληνοαμερικάνικη της Ανατολικής ακτής, που εκδίδεται στον Αγιο Φραγκίσκο.

“Hellenic News of America”, μηνιαία εφημερίδα με κυκλοφορία 11.500 φύλλα, που εκδίδεται από το 1987.

“The Hellenic Calendar”, με κυκλοφορία 12.000 φύλλα, που εκδίδεται από το 1979.

“The Hellenic Times”, δεκαπενθήμερη εφημερίδα με κυκλοφορία 2.500 φύλλα.

“Hellenism in America”, μηνιαία εφημερίδα, που κυκλοφορεί από το 1969.

“Κάρπαθος”, εφημερίδα που εκδίδεται δυο φορές το χρόνο, από το 1978.

“Πήγασος”, περιοδικό με κυκλοφορία 2.000 αντίτυπα, που εκδίδεται από το 1987.

“The Greek American”, εβδομαδιαίο περιοδικό με κυκλοφορία 14.000 αντίτυπα, που εκδίδεται από το 1982.

Οι εκπρόσωποι των ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος εκτιμούν ότι τα έντυπα ΜΜΕ των ΗΠΑ δεν ασχολούνται με τα θέματα που αφορούν και ενδιαφέρουν την Ελλάδα. Συγκεκριμένα ποσοστό 50% εκτιμούν ότι τέτοια θέματα προβάλλονται σπάνια, 39% ότι προβάλλονται μερικές φορές και 11% ότι προβάλλονται μάλλον συχνά.

6.3 Ραδιοτηλεοπτικά ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος

Σήμερα μεταδίδονται στις ΗΠΑ 83 ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές. Πλήρης κατάλογος των ονομάτων των εκπομπών αυτών, των παραγωγών τους, καθώς και των διευθύνσεών τους επισυνάπτεται στο Παράρτημα ΙV.
Η γλώσσα στην οποίαν εκπέμπονται τα ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα είναι – όπως προέκυψε από τη δειγματοληπτική έρευνά μας – κατά 64% η Ελληνική και κατά το υπόλοιπο ποσοστό η Ελληνική και η Αγγλική. Σε αντίθεση με τα έντυπα ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος, τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ δεν εκπέμπουν μόνο στην Αγγλική γλώσσα.

Οι εκπρόσωποι των ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος εκτιμούν ότι τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ του Καναδά δεν ασχολούνται με τα θέματα που αφορούν και ενδιαφέρουν την Ελλάδα. Συγκεκριμένα ποσοστό 74% εκτιμούν ότι τέτοια θέματα προβάλλονται σπάνια, 16% ότι προβάλλονται μερικές φορές και 10% ότι προβάλλονται μάλλον συχνά.

Αναφέρουμε, ενδεικτικά ορισμένα στοιχεία ηλεκτρονικών ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος, που λειτουργούν σήμερα στις ΗΠΑ:

“Ελληνικός Ραδιοφωνικός Σταθμός Σικάγο”. Λειτουργεί από τον Οκτώβρη του 1971 και μεταδίδει σε 24ωρη βάση, καθημερινά.

“Η ώρα της Ελληνικής Παιδείας”. Καλωδιακός Τηλεοπτικός Σταθμός, που εκπέμεπι σε ακανόνιστα χρονικά διαστήματα από το 1986.

“Hellenic Broadcasting of New York”. Ραδιοτηλεοπτικός σταθμός που λειτουργεί από το 1979. Εκπέμπει ωριαίο ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό πρόγραμμα, τρεις φορές τη βδομάδα.

“Ελληνικό Ραδιοφωνικό Πρόγραμμα / The Greek Radio Program”. Μεταδίδει δίωρες καθημερινές εκπομπές από το 1957.

“Ράδιο Εδρα”. Ραδιοφωνικός σταθμός, με 24ωρη καθημερινή λειτουργία. Εκπέμπει από το 1990.

“Φωνή της Ελλάδας”. Ραδιοφωνική εκπομπή, που μεταδίδεται από το 1950, κάθε Κυριακή μεταξ‘ύ 4-5 μμ.

“WFax Radio Ρrogram / Greek Melodies”. Εβδομαδιαίο πρόγραμμα, διάρκειας μιας ώρας.

“Ψυχή της Ελλάδος”. Τετράωρη καθημερινή ραδιοφωνική εκπομπή, που μεταδίδεται από το 1947.

“Greek-American Radio Hour”. Ωριαία εκπομπή, που μεταδίδεται κάθε Σάββατο και Κυριακή, από το 1950.

6.4 Η ενημέρωση του Ελληνισμού

Οι εκπρόσωποι των ΜΜΕ ομογενειακού ενδιαφέροντος εκτιμούν, συμπερασματικά, ότι η ενημέρωση του Ελληνισμού για τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα δεν είναι επαρκής. Το γεγονός αυτό εκτιμάται ως αναμενόμενο, δεδομένου ότι η αφομοίωση της ομογένειας των ΗΠΑ έχει προχωρήσει αρκετά. Συγκριτικά, το επίπεδο της ενημέρωσης αυτής εκτιμάται ότι υπολείπεται του επιπέδου της ενημέρωσης του Ελληνισμού της Αυστραλίας.

Ο βαθμός ενημέρωσης των ομογενών, για τα κυρίαρχα εθνικά μας θέματα, μπορεί να αναλυθεί ως εξής:

1.Σε σχέση με τον Τουρκικό επεκτατισμό, εκτιμάται ότι ποσοστό 21.8% των ομογενών δεν έχει καλή ενημέρωση.

2.Σε σχέση με το Κυπριακό, εκτιμάται ότι μόνον ποσοστό 7.8% των ομογενών δεν είναι καλά ενημερωμένο.

3.Σε σχέση με το “Μακεδονικό”, εκτιμάται ότι ποσοστό 14.1% των ομογενών είναι ελλιπώς ενημερωμένο
.
4.Σε σχέση, τέλος, με το θέμα των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου, εκτιμάται ότι ποσοστό 20.3% των ομογενών δεν έχουν καλή ενημέρωση.

Η ενημέρωση του Ελληνισμού των ΗΠΑ προέρχεται από διάφορες πηγές. Κατά σειρά, προέρχεται από τις εφημερίδες, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, τις πρωτοβουλίες διαφόρων συλλόγων, την Ελληνική Πολιτεία, καθώς και από διάφορα περιοδικά και από την Εκκλησία.