Τόσο ο πρόσφατος νόμος περί απόδοσης ιθαγένειας (N. 3838/2010) στον οποίο περιλαμβάνονται διατάξεις ευνοϊκές για την Ομογένεια, όσο και το ενδεχόμενο συμμετοχής των Ελλήνων του Εξωτερικού στον κοινοβουλευτικό βίο της πατρίδας αναδεικνύουν, για ακόμη μια φορά, τον κομβικό ρόλο του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού (ΣΑΕ) από συστάσεώς του το 1995, στην πορεία του σύγχρονου ελληνισμού. Το ΣΑΕ αποτελεί, σύμφωνα με το άρθρο 108, παρ. 2 του Συντάγματος, «γνωμοδοτικό, εισηγητικό, διεκδικητικό και υποστηρικτικό προς την Ελληνική Πολιτεία όργανο και έχει ως αποστολή του την έκφραση όλων των δυνάμεων του απανταχού ελληνισμού».

Η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και πολιτιστικής ταυτότητας της Ομογένειας, η ανάπτυξη και σύσφιγξη των δεσμών των απόδημων με την πατρίδα και μεταξύ τους στις χώρες διαμονής τους, ζητήματα στρατολογίας και κοινωνικής ασφάλισης, η διαρκής επαφή με την Ορθοδοξία, και, πρωτίστως, η υποβολή εισηγήσεων και προτάσεων επί θεμάτων που αφορούν στον Απόδημο, εκφράζουν, σε γενικές γραμμές, το έργο του Συμβουλίου. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του ΣΑΕ, πέραν της πολυσυλλεκτικότητας των μελών του (κοινότητες, κληρικολαϊκές συνελεύσεις, ομοσπονδίες εθνικοτοπικών οργανώσεων, ελληνικά πολιτιστικά κέντρα, κ.α.) είναι η διεθνής – παγκόσμια θα λέγαμε – δομή του.

Το Συμβούλιο χωρίζεται γεωγραφικά σε 7 περιφέρειες : ΗΠΑ, Καναδάς, Κεντρική και Νότιος Αμερική, Ευρώπη, Αφρική/Εγγύς-Μέση Ανατολή, Ωκεανία/Άπω Ανατολή, τ. Σοβιετική Ένωση. Κάθε Περιφέρεια έχει το δικό της Συντονιστικό Συμβούλιο, ενώ μέλος του ΣΑΕ είναι επίσης η Παγκόσμια Ομοσπονδία Απόδημων Κυπρίων και η Παγκόσμια Επιτροπή Συντονιστική Επιτροπή Κυπριακού Αγώνα. Το Συμβούλιο συνεργάζεται στενά με την Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού του Υπουργείου Εξωτερικών και την Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Ελληνισμού της Διασποράς της Βουλής των Ελλήνων.

Σε ότι αφορά, ειδικότερα, τη διεθνή διάσταση του ΣΑΕ, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε, ενδεικτικά, δυο πρόσφατες πρωτοβουλίες στις οποίες μετείχε το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού: την 1η Συνάντηση Ευρωπαίων Αποδήμων και το Παγκόσμιο Φόρουμ του ΟΗΕ για τη Μετανάστευση και την Ανάπτυξη.

Η 1η Συνάντηση Ευρωπαίων Αποδήμων έλαβε χώρα τον Σεπτέμβριο το 2008 στο Γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών (Quai d’Orsay) με την συμμετοχή ομολόγων οργάνων του ΣΑΕ, εκπροσώπων των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωκοινοβουλίου, ΜΚΟ και σχετικών διεθνών φορέων. Η συνάντηση, την οποία φιλοξένησε η Συνέλευση Γάλλων Αποδήμων στα πλαίσια της Γαλλικής Προεδρίας της ΕΕ, κατέληξε στην λεγόμενη «Διακήρυξη των Παρισίων» - «Υπέρ μια ευρωπαϊκής πολιτικής για τους απόδημους ευρωπαίους», η οποία εστίασε, μεταξύ άλλων, (α) στην δημιουργία ενός ευρωπαϊκού διπλωματικού και προξενικού δικτύου, (β) στη σύσταση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής και στρατιωτική δύναμη ταχείας επέμβασης, και (γ) στο δικαίωμα ψήφου στις εθνικές και ευρωπαϊκές εκλογές.

Ειδικότερα, η συνάντηση έφερε για πρώτη φορά κοντά τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς αποδήμων, υπό τον άξονα δυο στρογγυλών τραπεζών με θέμα (α) την ευρωπαϊκή δικαιοσύνη και διοίκηση, και (β) την καλύτερη προστασία του Ευρωπαίου πολίτη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η δεύτερη τράπεζα, η οποία αφορούσε στην σύσταση μιας ευρωπαϊκής δύναμης πολιτικής προστασίας Ευρωπαίων που διαμένουν σε τρίτες χώρες, σε περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης όπως ο πρόσφατος καταστρεπτικός σεισμός στη Χιλή (Φεβρουάριος / Μάρτιος 2010).

Ενδεχόμενη δημιουργία ενός τέτοιου οργάνου θα συνέβαλλε ουσιαστικά στην προστασία της ζωής των Ευρωπαίων – και Ελλήνων – αποδήμων, ιδίως στην Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική, όπου οι συνθήκες διαβίωσης επηρεάζονται συχνά από περιβαλλοντικές προκλήσεις ή πολιτικές αναταραχές.

Η δεύτερη πρωτοβουλία αφορούσε στο Παγκόσμιο Φόρουμ του ΟΗΕ για τη Μετανάστευση και την Ανάπτυξη, το οποίο φιλοξένησε στη χώρα μας το Νοέμβριο 2009 το Κοινωφελές Ίδρυμα «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» σε συνεργασία με το Υπουργείο Εσωτερικών και αποτέλεσε μια ακόμη βαρύνουσα διοργάνωση στην οποία κυριάρχησαν (α) η διασύνδεση της μετανάστευσης/ανάπτυξης για την επίτευξη των Στόχων της Χιλιετίας (MDGs), (β) η κυκλική μετανάστευση και ενσωμάτωση με στόχο την ανάπτυξη, (γ) η θεσμική συνοχή και οι συνεργασίες, και (δ) η οικοδόμηση συμμαχιών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ομογένεια παρουσίασε η συνεδρία με θέμα την συμμετοχή των ανά τον κόσμο διασπορών σε αναπτυξιακές πολιτικές και προγράμματα των χωρών προέλευσής τους. Μεταξύ άλλων, τονίστηκε ότι πρέπει να ξεκινήσουν τακτικές διαβουλεύσεις μεταξύ των κυβερνητικών οργάνων και οργανώσεων αποδήμων (και γενικότερα της κοινωνίας των πολιτών), να μειωθούν τα εμπόδια στη σύσταση των φορέων αυτών, να περιληφθούν μέλη τους στον αναπτυξιακό σχεδιασμό σε τακτική βάση και να ακουσθεί η φωνή τους σε κυβερνητικό και αναπτυξιακό επίπεδο (υπενθυμίζεται ότι το ΣΑΕ έχει συστήσει τον δικό του φορέα, την «ΑΜΚΕ ΔΕΣΜΟΣ», για την εκπόνηση διεθνών αναπτυξιακών έργων).

Αξίζει να αναφερθεί ότι χώρες ιδιαίτερα της Αφρικής και της Ασίας έχουν συστήσει διευθύνσεις για θέματα διασποράς στο γραφείο του αρχηγού του κράτους ή στα υπουργεία, ενώ πρόσφατα υποστηρίζεται από ορισμένες, με στόχο και την προώθηση επενδύσεων, η απόδοση διπλής υπηκοότητας καθώς και δικαιώματος ψήφου στους αποδήμους τους. Οι τελευταίοι συντελούν στην εδραίωση της ειρήνης και της ασφάλειας μέσω των εμβασμάτων που αποστέλλουν, συμβάλλοντας στην επίλυση των συγκρούσεων στα πολιτικά ασταθή κράτη τους. Πολλές αφρικανικές χώρες επικοινωνούν ηλεκτρονικά με τη διασπορά τους, ενώ πρωτοβουλίες όπως οι Συμφωνίες Οικονομικής Συνεργασίας, αλλά και συνεργασίες διμερούς χαρακτήρα, εντάσσουν θέματα αποδήμων στον εθνικό αναπτυξιακό κορμό. Δικαίως, λοιπόν, η Αφρικανική Ένωση θεωρεί τη διασπορά της ως την «6η περιφέρειά» της.

Η τωρινή οικονομική κρίση - η οποία σηματοδοτεί ενδεχομένως μια νέα εποχή ελληνικής εξωτερικής μετανάστευσης - παρέχει στο ΣΑΕ μια ευκαιρία αξιοποίησής της προς όφελος του τόπου, είτε μέσω μιας εκστρατείας αύξησης της Τουριστικής κίνησης στη χώρα μας, είτε μέσω της διοργάνωσης ενός Οικονομικού και Επιχειρηματικού Φόρουμ Ομογενών για την προσέλκυση επενδύσεων, σε συνεργασία με την Επιτροπή Ελληνισμού της Διασποράς της Βουλής, το Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού και εξειδικευμένους φορείς.

Στην παρούσα φάση, κατά την οποία η Ελλάδα δοκιμάζεται έντονα στον παγκόσμιο οικονομικό στίβο, το ΣΑΕ μπορεί να αποτελέσει το όχημα εντατικοποίησης της οικονομικής συνεργασίας των 7 Περιφερειών του και της Ελλάδας, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην ενίσχυση της διεθνούς θέσης της χώρας και στην προάσπιση των εθνικών της συμφερόντων. Εξάλλου, σε περιόδους κρίσης σαν την σημερινή, ψύχραιμες φωνές όπως αυτή του ΣΑΕ είναι πολύτιμες διότι αρθρώνονται από ανθρώπους που κατέχουν σε βάθος τα δεδομένα και το σκεπτικό του Απόδημου.

Η επιτυχία όλων των παραπάνω προϋποθέτει αμοιβαιότητα και συνεργασία μεταξύ της Πολιτείας και της Ομογένειας στο υψηλότερο δυνατό πολιτικό επίπεδο, π.χ. από κοινού σχεδιασμός ΣΑΕ – Γραφείου Πρωθυπουργού. Ας μην ξεχνούμε και την πρόσφατη σύσταση από τη γείτονα της Προεδρίας των Τούρκων του Εξωτερικού, ενός στρατηγικού χαρακτήρα οργάνου εκπροσώπησης των αποδήμων της Τουρκίας που εν μέρει προσιδιάζει στο ΣΑΕ. Δεδομένου ότι κανένας δεν δένεται τόσο πολύ με την πατρίδα του παρά μόνο όταν έχει ξενιτευτεί, επιβάλλεται η Ελλάδα να αξιοποιήσει το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού, δηλαδή την πείρα και την προθυμία της Ομογένειας για προσφορά, διασφαλίζοντας ένα αισιόδοξο μέλλον όπου ο απανταχού ελληνισμός δίνει ενωμένος το παρόν.

Πηγή: εφημερίδα «Μακεδονία», άρθρο του Βασίλη Τ. Γεωργακόπουλου, MSc LSE, Υπ. Διδάκτορα